Karesi oğulları döneminde Saru Saltık ve Ece Halil yönetimindeki Türkmen boyları özellikle Kazdağının kuzey eteklerine Dağobası ile Evciler Çevresine yerleştirilmiştir. 1303 yılları arasında Türkmen prensliği diye anılan Bayramiç ve çevresi 1308 den sonra tümüyle Karesi oğulları beyliğinin egemenliğine girmiştir. 1357 yıllarında bölge Osmanlıların yürüttüğü başarılı politikalar sonrasında bütün yöreyi egemenlikleri altına almayı başarmışlardır.

Ahi hızır beyin Bayramiç’e yerleşmesinden sonra yöreye ilkin hayvancılıkla uğraşan göçebe Türk boyları gelmeye başlar. Öncelikle Menderes Nehri kıyısındaki Dutalanı köyü kurulur ve gelişir. Köydeki camiye çevrilen kilisenin yerine bugünkü Tepe Camii inşa edilir. Yöre halkının birlik ve beraberliğini sağlamak için dini bayramlarda kasabada toplanmaları istenir. Müslüman Türk boylarının dini görevlerini yerine getirmek üzere burada toplanmaları nedeniyle “Bayram için” düzenlenen bu toplantılardan kasaba “Bayramiç” adını alır.

1356 yılında Karesi beyliği komutanlarından Ahi Hızır Bey önderliğinde Türkleşmeye başlayan Bayramiç ve çevresi 1691′lerde Hadımoğlu Sancaktarlığı idaresine girmiştir. 1882 yılında Belediye teşkilatı kurulan Bayramiç 1902 yılında Çanakkale ili’ne bağlı ilçe merkezi haline gelmiştir. 1949 yılında sınır belirleme çalışmaları tamamlanarak haritası çıkartılan ilçenin imar planı hazırlanmıştır. Başlangıçta sadece Tepe camii ile Karşıyaka camii arasında yoğunlaşan yapılanma daha sonra ilçenin her yönünde meydana getirilen mahallelerle hızlanmıştır.

Bayramiç ve çevresindeki ilk yerleşimler oldukça erken döneme gitmesine karşın, bugüne kadar gelebilen gezilip görülebilecek kalıntılar oldukça azdır. İlçe sınırları içerisinde yer alan Kebrene ve Skepsis’teki az da olsa yüzeyden izlenebilen kalıntılar tarih olarak İ.Ö. 3. bin yıla kadar gitmektedir. Bayramiç’in daha çok Osmanlılar dönemine ait kalıntıları günümüze kadar gelebilmiştir. Bu çağa ait Hadımoğlu konağı, Hacı Bali Camii, Mustafa Aslan Türbesi, Karşıyaka Camii, Karşıyaka köprüsü (Taş köprü), Dede çeşmesi ile Çarşı Camii bütün tahribata rağmen günümüzde kullanılan Osmanlı eserleridir. İlçe merkezine yaklaşık 20 km. uzaklıktaki Külcüler ılıcası tarihi oldukça erkene gitmekle birlikte bunu belirleyecek maddi kalıntılar bulunamamıştır. Türkiye ılıcalar ve kaplıcalar rehberine de giren Külcüler ılıcasının kükürtlü suyu çeşitli hastalıklara iyi gelmektedir. Buradaki çamurun da cilt hastalıkları, romatizma, siyatik ve kireçlenmeye iyi geldiği, iltihaplı yaraları iyileştirdiği bilinmektedir.

Kazdağı’ndaki Saklı Cennet “Ayazma”

Bayramiç ilçesi Evciler Köyü’nden sonra 5 km mesafede bulunan Ayazma, Kazdağı’na özgü uzun ağaçları, buz gibi suları ve piknik yerleri ile bölgenin en güzel mesire yerlerinden biridir. İda zirvesine giden yol üzerinde bulunan Ayazma mutlaka gidilmeli, görülmeli. Bu yol üzerinde sağlı sollu uzanan bağlar ve meyve bahçeleri var. Su değirmeni ise görsel bir manzara sunuyor. Ayazma’ya geldiğinizde, yahşi doğanın içinde Kazdağı’nın mitolojik tarihini hatırlayınca tanrıların neden burada bu kadar mutlu olduğunu anlıyor insan. Afrodit’in güzelliğini kalıcı kılmak için havasından suyuna Kazdağı’na çok şey borçlu olduğu da muhakkak.Türkiye’nin en büyük göletlerinden bir tanesi işte burada bulunuyor. Yazın bile gölete yüzmek için dalsanız üşürsünüz. Kanyondan gelen şelalenin buz gibi esintisi irkiltir sizi. O yüzden sırtınıza hırka almadan Ayazma’nın yollarına düşmeyin.

Ayazma sadece doğal güzellikler değil, alabalıkların damağınızda kalacak lezzetini de sunuyor. Bu gürül gürül akan sularda alabalıklar nasıl tatlı olmasın. Ayazma’da EVCİLER KALKINMA KOOPERATİFİ’nin alabalık çiftliği görülmeye değer. Tesis, Evciler köyünü geçince Ayazma’ya gelmeden yoldan 1 km yukarıda. İstediğiniz boy alabalığı havuzundan seçip 10 dakika içinde masanıza servis yapıyorlar.

Ayazma Mesire yerinde her yıl Ağustos ayında Truva Festivali içinde bir gün ( Ağustos ayının ikinci haftası Pazar günü ) şenlikler düzenlenip,güzellik yarışması yapılır. Ünlü tarihçi Homeros’un “İliada” isimli kitabında Ayazma için dünyanın ilk güzellik yarışmasının yapıldığı yer olarak bahsedilmektedir.

Suların bolluğunu görünce Bayramiç yöresinde tarımın ön planda olmasına şaşmamak lazım. Türkiye’nin en iyi kirazlarının yetiştirildiği bu bölgede meyvelerin nefaseti Kazdağı’nın bereketli sularından geliyor.Bunun yanında o lezzetli elmalarını da unutmamak gerekir tabiki.