Çanakkale Seramikleri

Çanakkale boğazının Asya yakasına kurulmuş olan ve Antik çağda Hellespontos olarak adlandırılan Çanakkale şehri, Marmara Denizini Ege Denizine bağlayan boğazın en dar noktasında yer almaktadır. 17.yy sonundan itibaren bu şehirde bir seramik geleneği gelişmeye başlamıştır. 18.yy’da Çanakkale seramik yapımı alanında ün kazanmıştır. Aynı yüzyılda devlete ait seramik ve çini atölyelerinin yavaş yavaş bozulmaya başlayarak ortadan kalkması bazı taşra atölyelerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Çanakkale’deki atölyelerde ülke içi talebi karşılayan ‘’geleneksel’’ seramikler üretmeye, akabinde 19.yy dan itibaren Çanakkale seramikleri Avrupa’daki müzelerde yer almaya başlamıştır. Çanakkale seramiklerinin yapımında kırmızı plastik kil kullanılmaktadır.Dekorların zemini astar kullanılarak oluşturulmaktadır. En çok kullanılan dekorlama aracı fırçalardır. Dekorda kullanılan renkler genellikle kahverengi, mor, turuncu,kiremit rengi, sarı ve mavidir. Dekorlama işlemi sonrası seramikler kurşunlu şeffaf sırla sırlanmaktadırlar. Sır bazen kahverengi, yeşilimsi bej, koyu yeşil, turuncu yada krom sarısı rengi alabilir. 19.yy ikinci yarısından itibaren, Çanakkale seramiklerinin kalitesi düşmeye başlamıştır. Üretim git gide daha ‘’endüstriyel’’ hale gelerek formların özgünlüğü artmış yeni süsleme teknikleri geliştirilmiştir. Bu dönemde sır zeytin yeşili, cam yeşili, krom sarısı, pas rengi, morumsu kahverengi gibi değişik tonlar almaya ve sırların etkisi formu tümüyle yada açıklıklar kalarak kaplamaya başlamıştır. Bazı formların dekorlarında ise sır üstü altın yaldız kullanılmıştır. Daha sonraları yapılan seramikler barok süsler, rozetler, yapraklar, çiçek motifleri yada hayvan biçimli öğelerle dekorlanmıştır. Bu dekorlar sır altına çömlekçi çamuru ile kabartma olarak yapılmıştır. Sosuz bir çeşitlilik gösteren bütün bu tekniklerin bir arada kullanıldığı da olmuştur. Dekorlama teknikleri nasıl inanılmaz bir çeşitlilik gösteriyorsa, biçim açısından da son derece büyük bir çeşitlilik söz konusudur. Tarihlendirilmiş eserlerin yanında tarihi tam olarak saptanamamış eserlerde bulunmaktadır. 18.yy’da Çanakkale’de üretilen başlıca kaplar, fırça dekorlu küpler, kenarı dilimli çukur çanaklar, iki-üç renkli bir dekoru ve çapraz taramalı bordürü olan değişik boylarda tabaklardır. 18.yy sonu ya da 19.yy başına tarihlenen en göz alıcı seramik dizisi ise naif sahneler, köşkler, kalyonlar ve hayvanlarla süslenmiş bir gurup tabaktır. Daha sonra 19. yy ikinci yarısından itibaren, üretimi 20.yy başına dek sürecek olan çok çeşitli ve orijinal biçimlerde yapılmış testiler, sürahiler, şişeler ortaya çıkmıştır:Uzun boyunlu şişeler, kıvrık kulplu sürahiler, kuş yada aslan biçimli testiler, at biçiminde sıvı testileri, deve, at yada aslan biçiminde kaplar. Gündelik eşyalar da bu abartılı yaratıcılığın dışında kalmamıştır : Şekerlikler, hokkalar, şamdanlar, ya da daha az rastlanan gemi biçiminde kandiller ve fıçı biçiminde kaplar. Çanakkale de duvar çinileri yapılmamıştır Çanakkale’deki seramik üretimi halka 19.yy ikinci yarısından itibaren de bölgeyi ziyaret edenlere yönelik olarak yapılmıştır. Çanakkale seramiklerindeki çarpıcı sanatsal yaratıcılık, abartılı biçimler, bunları diplomatlar, batılı gezginler yada yunanlı denizciler için ülkelerine götürdükleri özgün birer hatıra eşyası haline getirmişti.